Autor:

Hrabina Cosel i pałac w Zaborze

Pałac w Zaborze (niem. Saabor, później Fürsteneich) to jedna z najciekawszych rezydencji historycznych województwa lubuskiego. Jego dzieje obejmują kilka epok – od baroku, przez czasy saskie i pruskie, po okres cesarski i powojenny. Rezydencja ta była związana m.in. z rodziną hrabiny Cosel oraz z ostatnią cesarzową Niemiec.


Początki – fundacja barokowej rezydencji

Pałac został wzniesiony w XVII wieku jako rezydencja magnacka. Fundatorem był przedstawiciel śląskiej arystokracji – według lokalnych przekazów budowę sfinansowano z okupu uzyskanego za uwolnienie tureckiego paszy podczas jednej z wojen z Imperium Osmańskim. Choć motyw ten ma charakter legendarny, pokazuje skalę ówczesnych fortun i prestiżu fundatorów.

Powstała okazała, barokowa rezydencja otoczona założeniem parkowym, której architektura była wyrazem ambicji właścicieli i ich pozycji w strukturze państwowej.

Związek z hrabiną Cosel

Jednym z najbardziej znanych wątków w historii pałacu jest jego związek z rodziną hrabiny Cosel –np. Anną Constantią von Cosel, słynną metresą króla Polski i elektora Saksonii Augusta II Mocnego.

Po upadku jej pozycji na dworze i uwięzieniu w twierdzy Stolpen, majątek w Zaborze został zakupiony przez jej syna- trafił w ręce jej potomka. Właścicielem pałacu był jej syn – przedstawiciel rodu von Cosel, który odziedziczył część dóbr po matce. Wiódł on skrajnie hulaszczy tryb życia.

To właśnie w tym okresie rezydencja stała się jedną z ważniejszych siedzib arystokratycznych regionu.

Architektura i sgraffita

Jedną z architektonicznych ciekawostek pałacu były dekoracje sgraffitowe na elewacji zachodniej. Sgraffito to technika zdobnicza polegająca na nakładaniu kilku warstw tynku w różnych kolorach i wydrapywaniu wzorów w warstwie wierzchniej.

Takie rozwiązania były charakterystyczne dla reprezentacyjnych budowli renesansowych i barokowych. Dekoracje te należały do unikatowych elementów artystycznych pałacu i stanowiły jego wyróżnik.

Epoka cesarska – Hermine i ostatni rozdział monarchii

W XX wieku pałac stał się rezydencją cesarzowej Hermine Reuss of Greiz, drugiej żony cesarza Wilhelm II.

Po abdykacji Wilhelma II w 1918 roku i upadku monarchii niemieckiej, Hermine zamieszkała w Zaborze. Pałac stał się jej prywatną rezydencją w okresie międzywojennym. Był to symboliczny epilog epoki cesarskiej – dawna rezydencja arystokratyczna stała się miejscem życia ostatniej cesarzowej Niemiec.

Po 1945 roku majątek nie został zwrócony potomkom rodu – nie doszło do skutecznej reprywatyzacji.

Okres powojenny – funkcje medyczne i opiekuńcze

Po II wojnie światowej pałac zmienił funkcję. W czasach PRL:

  • utworzono w nim prewentorium przeciwgruźlicze,

  • później działało sanatorium,

  • następnie ośrodek dla dzieci wymagających opieki, w tym z trudnych środowisk rodzinnych.

Zmiana funkcji wiązała się z przekształceniami wnętrz i utratą części historycznego wystroju. Budynek przez dekady pełnił funkcje społeczne, co paradoksalnie pozwoliło mu przetrwać, choć często kosztem detali architektonicznych.

Znaczenie historyczne

Pałac w Zaborze jest miejscem, w którym krzyżują się wątki:

  • historii Rzeczypospolitej i Saksonii,

  • losów hrabiny Cosel,

  • dziejów monarchii pruskiej i niemieckiej,

  • historii społecznej powojennej Polski.

To obiekt o potencjale historycznym i turystycznym, łączący barokową architekturę, legendy o okupie za tureckiego paszę, historię dworu saskiego oraz epilog cesarstwa niemieckiego.

Komentarze

Prześlij komentarz